Việc làm Đà Nẵng

Từ cổ chí kim, người làm quan, làm lãnh đạo được dân tin yêu, mến phục không ít, nhưng những gì người dân Đà Nẵng và cả nước thể hiện trong những ngày cuối năm 2014, đối với cá nhân ông Thanh là chuyện xưa nay không nhiều.

Từ cây cầu thôn Phước Đồng

Năm 1981, Đại đội Trinh sát – quân báo tôi nhận nhiệm vụ chỉnh lý bản đồ địa hình cho vùng phía Tây Đà Nẵng. Tôi cùng phân đội ở nhờ nhà ông Khôi – Chủ nhiệm Hợp tác xã 1 (Thôn Thạch Nham) Hoà Nhơn; ông Nguyễn Bá Thanh, làm Chủ nhiệm HTX 2 (thôn Phước Thới) nên cũng không xa lạ gì. Hồi đó, phong trào HTX làm người dân nông thôn khá mệt mỏi với phương thức phân phối “bình công, chấm điểm” để hàng tháng chia gạo cơm, mắm muối cho nhau, nên chuyện thiếu công bằng diễn ra phổ biến. Hoà Nhơn có 3 HTX, riêng HTX 2, do ông Thanh làm chủ nhiệm, đời sống dân khá ổn, nhờ vụ bình công điểm khá sát đúng. Ai lười nhận ít, ai siêng nhận nhiều, không kêu vào đâu được.

Lúc này, từ thôn Phước Thới (HTX 2) đi đến trường, học sinh phải lội qua một con hói (con mương rộng, dòng chảy bất thường) thôn Phước Đồng, nên năm nào mùa lụt cũng có vài em sảy chân, chết đuối. Dân kêu lắm, nhưng làm cây cầu cũng phải mất vài trăm tấn xi măng, nghìn ký sắt, HTX thì nghèo lấy đâu ra…

Đùng một hôm, nhân công, sắt thép, vật liệu ầm ầm đổ tới. Ông chủ nhiệm Bá Thanh tả xung, hữu đột trên công trường. Hỏi ra mới hay, nghe dân “chửi” quá, ông tức khí đón xe đò, ra thấu Hà Nội để kêu. Nhờ vậy cây cầu duyệt được ít vật liệu, cộng thêm sự hỗ trợ của đơn vị quân đội kết nghĩa, vài tháng sau học sinh trong vùng đã thong dong đi trên cây cầu đẹp ngất ngây đến trường. Chính quyền định đặt tên cầu Phước Đồng (địa danh), nhưng dân thì gọi cầu Nguyễn Bá Thanh. Chuyện tên cầu, sau này nghe ông kể mới biết, cũng có xung đột nên ông bị điều về huyện, làm cán bộ phòng nông nghiệp.

Đào giếng đãi vàng

Năm 1995, Tỉnh uỷ Quảng Nam – Đà Nẵng ra Nghị quyết 25 về miền núi. Tôi là một trong số 4 phóng viên trẻ của Báo Quảng Nam – Đà Nẵng thường trú huyện Giằng (nay là huyện Nam Giang). Ông Nguyễn Bá Thanh tình cờ lúc này được điều lên làm Giám đốc Nông Trường Quyết Thắng, trồng chè ở huyện Hiên (Đông Giang bây giờ). Nhờ vậy tôi có điều kiện gặp lại và sống gần với ông Thanh mấy tháng. Ông thường tự lái chiếc xe Jeep trắng chạy suốt ngày trên các đồi chè. Những năm 1985-1990 chuyển đổi cơ chế tự cung, tự cấp sang cơ chế thị trường; khối Liên Xô và Đông Âu lại tan rã nên hàng hoá sản xuất ra tồn kho mạnh. Đời sống công nhân Nông trường Quyết Thắng thiếu, nghèo. Hiên là một trong những huyện giàu vàng sa khoáng, nhưng chính quyền cấm triệt để việc đào đãi vàng. Ông bảo, ngồi trên đống vàng mà bó tay chịu đói là chuyện phi lý. Nói rồi ông cho công nhân âm thầm đào đãi vàng vụn, nhờ vậy đời sống họ khá lên thấy rõ.

Rồi việc vỡ lỡ, thanh tra đến từng đoàn. Ai cũng nghĩ, phen này ông Thanh bị kỷ luật mất chức là chắc… Vậy mà trong cuộc họp kết luận, bất ngờ ông tưng tửng giải trình: “Đào vàng mô mà đào vàng! Tui cho đào giếng lấy nước; công nhân gặp cục vàng chẳng lẽ mang vứt đi? Có thì họ mua thêm lon gạo, cọng rau, cũng coi như Đảng gián tiếp lo cho đời sống. Bất kỳ ai trong BGĐ tơ hào một mảy vàng, tui nhận kỷ luật liền”. Đoàn Thanh tra ớ người ra trước lý lẽ “đào giếng” này và cuối cùng không chốt lại được kết luận. Tuy vậy ít lâu sau, ông cũng được điều về Sở Nông nghiệp tỉnh làm chuyên viên, sau lên phó, rồi giám đốc.

Đổi đất lấy đường

Khoảng năm 1993, TP.Đà Nẵng (lúc này vẫn thuộc tỉnh) xảy ra vụ tiêu cực lớn về đất đai, liên quan đến cả bí thư, chủ tịch. Một hôm, ông Nguyễn Bá Thanh nhắn tôi sang chơi. Lúc này ông đã là Giám đốc Sở Nông nghiệp tỉnh QNĐN. Ông nhỏ giọng báo tin “mật”: “Ông Lân (Mai Thúc Lân – lúc này là Bí thư Tỉnh uỷ) gọi điện, nói tao về làm Chủ tịch thành phố, mi thấy răng ?”. Vài hôm sau, cả thành phố rộ dư luận: “Ông Lân, ông Được (ông Trương Quang Được – Chủ tịch tỉnh QNĐN lúc này) định nông thôn hoá thành thị đây mà !”.

Ông bảo tôi ủng hộ ông làm 2 việc: Một là xin sử dụng quỹ đất để đổi đất lấy hạ tầng; hai là thay hết cán bộ  văn phòng Uỷ ban. Ngân sách hằng năm của thành phố Đà Nẵng, lúc này chỉ bằng vốn của Công ty vệ sinh TP.Hải Phòng (anh Trung Dân và Vĩnh Quyền đã có dịp phản ảnh trong bài “Bức xúc Đà Nẵng” đăng trên Lao Động). Tỉnh đồng ý cho Đà Nẵng làm đường Bắc – Nam (Hàm Nghi hiện nay), từ nguồn khai thác đất vệt 25 mét ven đường; đồng thời dùng số tiền này hoàn tất hạ tầng cho đường Nguyễn Văn Linh (đường Đông – Tây cũ), tái định cư cho dân sống ven trục lộ, cùng số nhà chồ trên bàu Vĩnh Trung.

 Nhờ vậy, Đà Nẵng mở ra những khu đô thị mới về hướng tây thành phố. Hơn hết hàng nghìn hộ dân một đêm trở thành triệu phú. Sau đó, nhiều con đường khác như Đống Đa, Nguyễn Tất Thành… cũng thành công tương tự. Đà Nẵng hầu như xoá sạch ổ chuột, tiến đến hoàn thành tiêu chí đầu tiên của chương trình “ba có” – có nhà ở.

Con đường này, sau cũng là “cái hoạ” của ông Nguyễn Bá Thanh. Ngày khánh thành cây cầu Sông Hàn, Giám đốc (GĐ) Công ty Hợp doanh xây lắp P.M.T bị bắt ngay sau khi nhận tấm bằng khen xây cầu Sông Hàn. Ông T đã khai “chung” cho ông Bá Thanh 4 tỉ đồng để giành quyền thi công đường Bắc – Nam. Ông bị kiểm điểm, tường trình lên, xuống, trần ai mấy tháng trời. Thậm chí, Viện kiểm sát muốn bắt giam ông… Tôi nhớ cái tết năm đó lên thăm, nhà ông vắng lặng, buồn như “chấu cắn”. Ông ngồi viết bản tường trình (lần thứ mấy không nhớ)! May sau việc này được làm rõ ràng. Ông vào Thành uỷ với số phiếu cao nhất trong kỳ Đại hội Đảng bộ thành phố năm đó.

Sông Hàn uớc vọng sông Thame

Ngày Đà Nẵng thông qua quy hoạch 9 chiếc cầu sẽ bắc qua sông Hàn trong khu vực nội thị, dư luận Đà Nẵng cho rằng vậy là quá nhiều và sẽ làm mất đi vẻ đẹp của dòng sông chảy ngang qua thành phố. Ông nêu quan điểm: “Đây không phải đơn giản là những công trình giao thông, mà sẽ biến nó thành những kiến trúc mỹ thuật. Rồi ông dẫn chứng London (Anh quốc) cũng xây cầu dày đặt trên sông Thame đó thôi! Và những cây cầu Rồng, cầu Trần Thị Lý, Thuận Phước với dáng vẻ khác lạ đã lần lượt ra đời trong ý tưởng này.

Cây cầu Rồng có số phận khá kỳ lạ! Khi nêu ra ý tưởng, dư luận ồn ào phản bác vì cho rằng, với vị trí này, Bảo tàng Chăm sẽ nằm dưới gầm cầu. Chính quyền lắng nghe và mời một công ty tư vấn của Mỹ, thiết kế hình dáng lẫn giải pháp kỹ thuật. Các nhà tư vấn đã hạ cốt cầu xuống zero, ngang với mặt đường, đồng thời tạo không gian làm Bảo tàng Chăm trở nên nổi bật trong phối cảnh chung. Ngày cây cầu hoàn thành là lúc ông Thanh ra Hà Nội nhận nhiệm vụ mới.

 Trong những năm công tác ở Đà Nẵng, ông Thanh còn là tác giả của hàng trăm chủ trương, chính sách “không giống ai”, nhưng sau này lại là hình mẫu để các thành phố khác học tập như xây dựng trung tâm bảo trợ để nuôi người ăn xin, lang thang cơ nhỡ nhằm thành phố vắng bóng người ăn xin; hạn chế người không việc làm, không có nhà ở từ các địa phương khác nhập cư vào khu vực trung tâm; hay chính sách dưỡng liêm cho cán bộ các cơ quan pháp luật, tịch thu xe máy, sung quỹ các phương tiện đua xe trái phép… Hơn hết, ông còn gieo vào người dân Đà Nẵng lòng tự hào quê hương, để từ đó từ người trẻ đến các bậc lão niên biết điều chỉnh hành vi, xứng với mỹ danh “Thành phố đáng sống”. Làm được điều này, không ít ý kiến cho rằng nhờ ông “độc đoán”. Có lần ông còn hát đùa với tôi: “Trời của Thanh, đất của Thanh / con chim trên cành… cũng của Bá Thanh” rồi cười! Nhưng vắng ông, dường như Đà Nẵng đang bước chậm hẳn đi.

Ngày ông mắc bệnh nan y, sức khoẻ suy kiệt, rất nhiều người đã đăng ký xin hiến tuỷ để chia sẻ với nỗi đau đớn thân xác cùng ông. Với người dân Đà Nẵng, ông Thanh không phải là hình tượng để tôn vinh, mà đó là hình ảnh thân thuộc, gần gũi của người anh em, bạn bè, cô chú… Và hơn hết, họ yên tâm khi có ông bên cạnh trong công cuộc chung tay xây dựng mảnh đất quê hương ngày giàu đẹp hơn, ấm áp tình người hơn.

Hơn hết ông Bá Thanh còn gieo vào người dân Đà Nẵng lòng tự hào quê hương, để từ đó từ người trẻ đến các bậc lão niên biết điều chỉnh hành vi để xứng với mỹ danh “Thành phố đáng sống”.

Báo Lao Động